Subway, 30 Nisan 2024’te tamamlanan satışın ardından yatırım şirketi Roark’a bağlı kuruluşların bünyesine geçti. Sandviç zincirinin kökeni Fred DeLuca ile Peter Buck’ın 1965’te ABD’de açtığı dükkâna dayanıyor. Türkiye’de Subway adını taşıyan restoranların işletme tarafında ise TAB Gıda yer alıyor. Satın alma duyurusuyla Türkiye’deki franchise duyurusu farklı işlemleri anlatıyor. İlki markanın küresel sahipliğini, ikincisi Türkiye’deki işletme ve gelişim haklarını açıklıyor.
| Marka | Subway |
|---|---|
| Küresel sahiplik | Roark’a bağlı kuruluşlar |
| Satışın kapanış tarihi | 30 Nisan 2024 |
| Kurucular | Fred DeLuca ve Peter Buck |
| İlk restoran | 1965, Bridgeport, Connecticut, ABD |
| Türkiye’deki işletme bağlantısı | TFI TAB Food Investments ve TAB Gıda |
Subway’i kim kurdu?
Subway’in hikâyesi Connecticut eyaletinin Bridgeport kentinde başladı. Fred DeLuca üniversite masraflarını karşılayacak bir iş ararken aile dostu Peter Buck bir sandviç dükkânı açmayı önerdi. Buck ilk yatırım için destek sağladı. İkili 1965’te uzun ekmeğe hazırlanan sandviçler satan ilk dükkânı açtı. Subway’in kurumsal tarihçesinde bu başlangıç, bugünkü küresel zincirin ilk işletmesi olarak anlatılıyor.
Sonraki büyümede dönüm noktası franchise modeliydi. Subway’in tarihçesine göre kurucular 1974’te bu yöntemi kullanmaya başladı. Yeni restoranların markayı kullanarak yerel işletmecilerce açılması, zincirin büyüme biçimini değiştirdi. Bu dönemden önce dükkân açılışları kurucuların kurduğu işletmenin büyümesini anlatırken, sonraki franchise açılışları restoran tabelası ile restoran işletmecisinin ayrı tüzel kişilere işaret edebildiği bir yapı oluşturdu. Bu ayrım bugün Türkiye’deki Subway restoranlarını anlamak için de geçerli.
Roark, Subway’i ne zaman satın aldı?
Subway, 30 Nisan 2024 tarihli açıklamasında satışın Roark’a bağlı kuruluşlara tamamlandığını duyurdu. Kapanış ifadesi, 2023’te duyurulan satış sürecinin o gün sonuçlandığını gösteriyor. Bu kronoloji, Roark’un alıcı olarak açıklandığı aşama ile Subway’in yeni sahipliğe geçtiğini bildirdiği aşamayı ayırıyor. Bu yüzden marka sahipliğinin değiştiği tarihi belirtirken ilk satış haberinin tarihi yerine kapanış duyurusu esas alınabiliyor. Açıklamadaki alıcı ifadesi Roark’un bağlı kuruluşlarına işaret ettiği için, işlem bir kurucunun ya da şirket yöneticisinin kişisel satın alımı şeklinde anlatılamaz.
Bu devir, Subway’in kurucularıyla ilgili tarihî bilgiyi değiştirmiyor. Fred DeLuca ve Peter Buck ilk girişimi kuran isimler. Roark ise şirketi yıllar sonra satın alan yatırım grubuyla ilgili cevap. Günümüzde bir Subway restoranında gördüğümüz menü ve marka kimliği, kurucuların başlattığı zincirin devamı. Buna karşılık markayı bünyesinde bulunduran yatırım yapısı 2024 kapanışından sonra farklı.
Türkiye’de Subway’i kim işletiyor?
Subway’in 2022 duyurusuna göre TFI TAB Food Investments ile Türkiye için bir master franchise anlaşması yapıldı. Anlaşma 1 Ekim 2022’de yürürlüğe girecek şekilde duyuruldu. TAB Gıda da kendi marka portföyünde Subway’i Türkiye’de temsil ettiği zincirler arasında gösteriyor. Böylece yerel restoran ağına ilişkin cevap ile küresel marka sahipliğine ilişkin cevap farklı şirketlere çıkıyor.
Master franchise anlaşması, belirli bir pazarda restoran ağını geliştirme ve işletme hakkıyla ilgili. Türkiye’de yeni restoran açılışlarını duyuran şirketin TAB Gıda olması bu rolü yansıtıyor. Roark’un 2024’te tamamladığı işlem ise Subway markasının küresel düzeydeki şirket yapısıyla ilgili. İki duyuru arasındaki yaklaşık iki yıllık fark, Türkiye anlaşmasının küresel satın almadan önce yapıldığını da gösteriyor.
Türkiye’deki anlaşmanın kapsamını anlamak için franchise veren, ülke işletmecisi ve şube işletmecisi rollerini ayırmak işe yarar. Subway’in merkezî duyurusu TFI ile yapılan ülke anlaşmasını tarif ediyor. TAB Gıda’nın kurumsal sayfası ise markanın Türkiye’deki ticari faaliyetlerini kendi portföyü içinde gösteriyor. Belirli bir şubedeki işlem için o restoranın kendi ticari kaydı gerekebilir. Örneğin yeni bir şube açıldığında bu, Türkiye’deki restoran ağının büyüdüğünü gösterir. Küresel hissedar yapısında yeni bir devir gerçekleştiğine kanıt oluşturmaz. Aynı şekilde 2024’teki satın alma duyurusundan belirli bir Türkiye şubesini hangi şirketin işlettiği tek başına çıkarılamaz. Bunun için ülke ve şube düzeyindeki bilgiler ayrı okunur.
Subway tabelası restoran işletmecisini nasıl anlatır?
Subway restoranlarında sandviç, dürüm ve salata gibi ürün kategorileri markanın menü kimliğini oluşturuyor. Müşteri restoranda küresel markayı tanıyor, fakat belirli bir şubenin işlemlerinde yerel işletmeci unvanıyla karşılaşabiliyor. Örneğin bir alışveriş fişindeki şirket adı, o satışın hangi işletme üzerinden yapıldığını gösterebilir. Bu belgeyi bütün Subway zincirinin ortaklık yapısına ilişkin bir kayıt gibi okumamak gerekir.
Subway hakkında sık karışan üç bilgi böyle ayrılıyor. İlk dükkân ve kurucular için 1965’e, Türkiye’deki master franchise için 2022’ye, küresel sahiplik değişimi için 2024’e bakılıyor. Her biri zincirin farklı bir aşamasını ve farklı bir şirket ilişkisini açıklıyor.
Bu yazıdaki bilgiler 4 Kasım 2026 tarihinde kontrol edilmiştir.
